Wat is een Baryton?
In de zeventiende eeuw werd onder de arisocratie het instrument viola da gamba populair. Dit zes of zevensnarige kamerinstrument was in tegenstelling tot de viool mild en sonoor van klank. Ideaal om door de verheven aristocratische amateurs bespeeld te worden. Hoe anders was dit voor de violisten in de beroepsorkesten. Die waren veroordeeld op hun krijsende, ordinaire viool hun schaarse loon bij elkaar te sprokkelen! In het toch zo frivole Parijs van begin 18de eeuw veroorzaakte een in het openbaar vioolspelende vrouw nog een schandaal!
In het streven een volwaardige éénmans-muziek-machine te maken – op één instrument kon één en de zelfde persoon strijken tokkelen en harp spelen en dat (deels) gelijktijdig - werden op de viola da gamba extra sets snaren aangebracht. Dit maakte het instrument tot een imposant uitziende snarenfabriek. Bovendien gaven al die extra snaren, deels van metaal, het instrument een bijzondere exotische klank . Deze metaalsnaren zorgen voor een zachte maar duidelijke resonans.
Waarschijnlijk stammen de eerste pogingen tot deze uitbreiding uit het vroeg zeventiende-eeuwse Engeland, tijdens de regering van king James (1603 tot 1625). Waarschijnlijk is hier bij meer sprake van een ontwikkeling dan van een uitvinding.
Na enkele decennia verschijnt het instrument ook op het vaste land, meegenomen door Engelse musici, die aan de Europese vorstenhoven kwamen werken.Over waar de naam baryton vandaan komt gaan vele geruchten, vast staat dat het niets met het zangerstype bariton te maken heeft. Veel komt de aanduiding Paridon of Paredon voor.
Haydn en Esterházy......
Ongetwijfeld zou de baryton, als zovele interessante muzikale experimenten, in vergetelheid zijn geraakt als de Hongaarse aristocraat Nicolaus Esterházy niet een bijzondere liefde voor het instrument had opgevat. Deze prins had gelukkig weer de legendarische Joseph Haydn als hofcomponist in dienst. De prins Esterhazy bespeelde zelf de baryton en gaf Haydn regelmatig opdracht om composities voor "zijn" instrument te schrijven, meestal in combinatie met andere instrumenten
De meest geliefde combinatie met baryton was wel het barytontrio: baryton-altviool-cello, hiervoor zijn er zo’n 126 door Haydn geschreven.Daarnaast is er een aantal trio's in de bezetting baryton-viool-cello, maar ook in grotere ensembles werd de baryton voorgeschreven. Zo zijn er duo's voor twee barytons en divertimenti voor baryton en kamerorkest.
Weinigen zullen weten dat in meer dan 20% van de composities van J. Haydn een baryton voorgeschreven is. Ook vele andere componisten, waar onder Thomassini en Neumann, componeerden vaak om in het gevlei te komen van prins Nicolaus werken voor " Dit instrument van koningen en de koning onder de instrumenten
Het hier bespeelde instrument werd door de Haarlemse vioolbouwer Eduard van Tongeren in 2003 gebouwd voor een concert ter gelegenheid van een lustrum van de "Nederlandse Joseph Haydn vereniging" Daarna volgde nog een concert in Amsterdam en een radio- opname voor de AVRO. De baryton werd ten doop gehouden door Freek Borstlap, die ook nu het instrument zal bespelen. Het instrument is geïnspireerd op de baryton gebouwd in 1732 door Daniel Achatius Stadlmann in Wenen, toentertijd bespeeld door prins Nicolaus Esterházy
◄ naar boven
